Cataract

Synoniem
Grijze staar

Korte beschrijving
Cataract is een oogaandoening die soms aangeboren is. Meestal is het echter een ouderdomsziekte. Bij cataract is er sprake van een vertroebeling van de ooglens.

In het oog, vlak achter de pupil, zit de heldere en doorzichtige ooglens. Deze bestaat uit eiwitten en water. De eiwitten zijn zodanig gerangschikt dat de lens doorzichtig is. Zo komt er licht bij het netvlies. Maar bij cataract worden deze eiwitten in stukjes afgebroken. De stukjes klonteren samen in de lens. Daardoor wordt de lens geleidelijk minder doorzichtig op die plek en kan onvoldoende licht het netvlies bereiken.

De bekendste vorm van cataract is ouderdomsstaar. Het is niet bekend waarom de lens verandert bij het ouder worden. Misschien wordt het veroorzaakt door bepaalde schadelijke stoffen, zoals UV straling of sigarettenrook. Soms herstelt het oog zich weer. Maar het evenwicht tussen schade en herstel kan blijvend verstoord raken. Dan ontstaat definitieve schade aan het oog.

Soms ontstaat cataract in de jeugd, door een ziekte of na een ongeval.

In zeldzame gevallen is cataract aangeboren. Dit kan verschillende oorzaken hebben. Aangeboren cataract kan zijn ontstaan doordat de moeder tijdens de zwangerschap Rodehond heeft gehad. Ook andere problemen tijdens de zwangerschap kunnen cataract veroorzaken. Soms is aangeboren cataract een op zichzelf staande aandoening. Het kan ook een onderdeel zijn van een syndroom. Soms kan aangeboren cataract erfelijk zijn.

Cataract verloopt heel geleidelijk. Het kan in één of in beide ogen voorkomen.

In het begin is een klein deel van de lens aangedaan, dan merk je nog geen verschil. Pas als de lens over een groter gebied is aangedaan, gaat het gezichtvermogen achteruit. Er ontstaat geleidelijk wazig zicht, vooral voor veraf zien. Cataract veroorzaakt ook nachtblindheid en overgevoeligheid voor licht. Cataract is niet gevaarlijk voor de gezondheid. Maar in zeldzame gevallen wordt de lens helemaal wit. Dit kan ontsteking en pijn in het oog en hoofdpijn veroorzaken.

Diagnose
Cataract wordt vermoed op grond van bovengenoemde verschijnselen. De diagnose kan worden gesteld door verschillende onderzoeken, zoals het bepalen van het gezichtsvermogen. Ook de oogdruk wordt gemeten en met een speciale lens wordt in het oog gekeken.

Behandeling
Cataract is niet te genezen. Wel is het mogelijk de wazige ooglens te vervangen door een heldere kunstlens. Hierdoor neemt het gezichtsvermogen bijna altijd toe.

Voorkomen (frequentie)
Cataract komt bij 50% van de mensen tussen 65 en 74 jaar voor. Vanaf 75 jaar heeft 70% cataract. Aangeboren cataract is zeldzaam.

Overerving
Aangeboren cataract dat ontstaan is door problemen tijdens de zwangerschap is niet erfelijk. In sommige gevallen kan aangeboren cataract erfelijk zijn en autosomaal dominant of geslachtsgebonden overerven. Als cataract onderdeel is van een erfelijk syndroom geldt de manier van overerven van het syndroom.

Meer informatie

FOVIG
De Federatie van Ouders van Visueel Gehandicapten verzorgt patiëntencontact voor kinderen met aangeboren staar.

Nederlands Oogheelkundig Gezelschap
Informatie over ouderdomscataract.

Universiteitsziekenhuis Leuven
Patiënteninformatie over verschillende vormen van staar en de operatiemethoden.

Klik hier als u een link wilt toevoegen.

Auteur: Claudia van der Velden (medisch bioloog i.o.)

Redactie: Petra Bloem (documentalist), drs. Marloes Brouns - van Engelen (medisch bioloog), Mies Wits-Douw (publieksvoorlichter)

Update: November 2007 door het Erfocentrum