Chromosomen

Chromosomen zijn de dragers van ons erfelijkheidsmateriaal en bevinden zich in de kern van cellen. Het hele menselijke lichaam bestaat uit cellen en in de kern van de cellen wordt alles geregeld. De chromosomen bevatten genen. Op de genen zit alle genetische informatie die nodig is voor het ontwikkelen, in stand houden en voortplanten van een individu. Chromosomen zijn voor te stellen als lange, dunne, opgevouwen strengen, die bestaan uit een stof die chromatine wordt genoemd. Chromatine is een combinatie van DNA (desoxyribonucleïnezuur) en een aantal eiwitten. Deze eiwitten spelen een rol bij het opvouwen van de lange strengen DNA.

Elke lichaamscel heeft gewoonlijk 23 paar chromosomen. Een chromosomenpaar bestaat uit twee dezelfde chromosomen. In totaal heeft iedere lichaamscel gewoonlijk dus 46 chromosomen.

Chromosomen zitten in de celkern.

In de eicel en zaadcel (voortplantingscellen) zitten 23 chromosomen. Tijdens de bevruchting komen er 23 chromosomen van de eicel van de moeder en 23 chromosomen vanuit de zaadcel van de vader bij elkaar, zodat er weer een cel ontstaat met 46 chromosomen. Een vrouw heeft twee X- chromosomen, één van haar vader en één van haar moeder. Een man heeft een X- chromosoom afkomstig van zijn moeder, en een Y- chromosoom afkomstig van zijn vader.

Chromosomen zijn zo dun dat we ze zelfs met de microscoop niet kunnen zien. Alleen wanneer de cel zich gaat delen, zijn ze zichtbaar onder de microscoop. Dat komt omdat de chromosomen zich dan opvouwen en verdikken. Onder de microscoop kunnen chromosomen geordend worden op grootte en vorm. Dan ontstaat een chromosomenkaart of karyogram. Een karyogram is een overzichtelijk plaatje van de aanwezige chromosomen. Daarop is te zien of er te veel of te weinig chromosomen zijn of dat er chromosomen die qua vorm en grootte afwijken. Afwijkingen aan de chromosomen kunnen aandoeningen veroorzaken.

Op dit karyogram van een (gezonde) man is te zien dat de chromosomen verschillen in grootte, vorm en structuur. Aan de hand van deze kenmerken worden de chromosomen gerangschikt. Het 23e paar (de geslachtschromosomen) bestaat bij de man uit een X- en een Y-chromosoom.

Een karyogram van een man. Het laatste chromosomenpaar bestaat uit het grote X-chromosoom en het kleine Y-chromosoom. Foto: Wessex Reg. Genetics Centre, Wellcome Images.