Straling bij kinderwens en zwangerschap

Met straling komen we allemaal in aanraking. Soms is die straling gevaarlijk. Als zwangere vrouwen aan gevaarlijke straling blootgesteld zijn, kan dat ook voor het ongeboren kind riskant zijn. Er zijn zelfs soorten straling die in grote hoeveelheden al vòòr de zwangerschap schadelijke gevolgen hebben voor ei- en zaadcel. Daardoor lopen de kinderen, die u nog zou willen hebben, risico. Een heel enkele keer is het niet eens meer mogelijk zwanger te worden of een kind te verwekken. Daarom is het belangrijk om nu al aan de weet te komen of u met zulke gevaarlijke straling in aanraking komt en welke maatregelen u zou moeten nemen.

Wat is straling?
Welke straling is voor en tijdens de zwangerschap gevaarlijk voor mijn kind?
Straling met een lage intensiteit
Wat kunt u doen als u met straling werkt?
Wat kunt u doen als u om medische redenen in aanraking komt met straling?
Alles op een rijtje
Vraag informatie
Colofon

Wat is straling?

Straling is een vorm van energietransport die ons altijd en overal omringt. Buiten doen we straling op via het ultraviolette licht van de zon; binnenshuis via radio- en televisiegolven. Maar ook met kunstmatig opgewekte straling voor medische toepassingen heeft vrijwel iedereen te maken, bijvoorbeeld bij het maken van röntgenfotos; als patiënt maar ook als laborant.

Straling hoeft niet per se gevaarlijk te zijn. Dat hangt af van de intensiteit: hoe hoger, hoe riskanter. Röntgenstraling heeft bijvoorbeeld een veel hogere intensiteit dan radio- en televisiegolven en wordt daardoor gevaarlijk. Hoe gevaarlijk straling is, hangt ook af van de tijd dat u eraan bent blootgesteld. Het ultraviolette licht van de zon is op zichzelf onschuldig. Maar als u er maar lang en vaak genoeg van 'geniet' als fervent zonnebader, kunt u er huidkanker van krijgen. Ook de hoeveelheid straling - de dosis - kan van invloed zijn op het gevaar.

Welke straling is voor en tijdens de zwangerschap gevaarlijk voor mijn kind?

Het is vooral de straling met een hoge energiewaarde die een ongeboren kind kwaad kan doen. Bijvoorbeeld straling die wordt gebruikt bij het maken van röntgenfoto's. Vrouwen die een kind verwachten, mogen er niet zomaar onbeschermd aan blootgesteld worden, niet als patiënt en niet als laborante. Als de hoeveelheid erg groot is, kan dit soort straling ook een slechte invloed hebben op de vorming van ei- en zaadcellen. Daardoor kunnen ook toekomstige kinderen in gevaar komen en wordt het soms onmogelijk een kind te krijgen of te verwekken. Deze risico's loopt u bijvoorbeeld als u werkt in de gezondheidszorg of werk doet waarbij u omgaat met radio-actieve stoffen.

Straling met een lage intensiteit

Werken met een computer of beeldscherm heeft geen nadelige gevolgen. Wat de ontwikkeling van een ongeboren kind overigens wel kan hinderen, is dat u dat werk vaak lange tijd in dezelfde houding doet. Ook de straling van een zonnebank en de electromagnetische golven van een magnetron zijn bij normaal gebruik niet gevaarlijk. De laatste tijd onderzoekt men of ei- en zaadcel beschadigd kunnen worden als u vaak werkt met straling met een lage intensiteit - 'niet-ioniserende straling'. Dit is straling waarmee u bijvoorbeeld in aanraking komt wanneer u werkt als fysiotherapeut, stewardess, piloot, lasser of radio-technicus. Er zijn aanwijzingen dat ook deze werksoorten enige nadelige invloed zouden kunnen hebben op het krijgen van kinderen. Vliegtuigpersoneel kan echter ook worden blootgesteld worden aan kosmische ioniserende straling. Hierdoor hebben zij een verhoogd risico op het krijgen van kinderen met een aangeboren aandoening. Het is verstandig om te overwegen of u wel of niet wilt werken tijdens de zwangerschap of als u zwanger wilt worden.

Wat kunt u doen als u met straling werkt

Er zijn beroepen waarbij je dagelijks in aanraking komt met straling met een hoge energiewaarde, bijvoorbeeld als 'radiologisch werker' (mannen en vrouwen). Dan is het zaak om goed beschermd te werken. Voorkom elk risico van schade aan ei- of zaadcellen. Overschrijd de stralingslimiet niet. In het 'Besluit Stralenbescherming Kernenergiewet' heeft het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) vastgelegd wat de maximum dosis straling is waaraan werknemers blootgesteld mogen worden. Werkt u als vrouw met ioniserende straling, dan moet uw werkgever u, volgens artikel 6 van de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet), precies vertellen welke risico's u loopt en hoe u met straling en radioactieve stoffen moet omgaan, wanneer u zwanger wilt worden of in verwachting bent. Als u daarnaar vraagt vòòr uw zwangerschap, kunnen er, als dat nodig is, tijdig maatregelen worden getroffen om de hoeveelheid straling, straks, zo veel mogelijk te beperken.

Wat kunt u doen als u om medische redenen in aanraking komt met straling?

Behandeling
Moet u, als patiënt, zelf bestraald worden, dan kan uw arts u informeren over de mogelijke gevolgen voor ei- of zaadcel en of het wenselijk is om van tevoren sperma in te vriezen.

Onderzoek
Bent u een vrouw, en moeten er voor onderzoek röntgenfoto's worden gemaakt, voorkom dan dat dit gebeurt in de eerste 20 weken van de zwangerschap. Het is goed om met uw (huis)arts te overleggen en af te wegen of het risico opweegt tegen de medische noodzaak van de röntgenfoto's. Röntgenstraling is al gevaarlijk vanaf de bevruchting. De straling kan invloed hebben op het centrale zenuwstelsel van uw kind, dat zich blijft ontwikkelen tot na de geboorte. Moet er een röntgenfoto gemaakt worden en weet u nog niet zeker of u in verwachting bent, zeg dat dan tegen de arts die u behandelt. Als u de pil niet gebruikt of geen spiraaltje heeft, laat dan bij voorkeur röntgenfoto's maken gedurende de eerste 10 dagen, gerekend vanaf de eerste dag van de laatste menstruatie. Dan is de kans dat u ongemerkt zwanger bent het kleinst. Met de tandarts kunt u bespreken of het dragen van een loodschort of -kraag wenselijk is wanneer er foto's gemaakt moeten worden. De moderne apparatuur geeft weliswaar geen reden voor zorgen, maar vraag voor uw eigen geruststelling naar eventuele risico's.

Alles op een rijtje

Met straling komt iedereen wel eens in aanraking. Soms werkt u ermee, soms wordt u ermee behandeld of is het nodig voor onderzoek. Van belang zijn de volgende punten:

- Niet alle straling is (even) schadelijk. Dat hangt af van de hoeveelheid energie, de dosis straling en de tijd dat u eraan bloot staat.

- Te veel radiologische straling kan ei- of zaadcel beschadigen. Overleg met uw arts als u erover denkt zwanger te worden.

- Werkt u met straling of radioactief materiaal neem dan - liefst al vòòr de zwangerschap - contact op met uw arbo-dienst en/of uw werkgever om tijdig maatregelen te nemen.

- Röntgenstraling heeft de grootste invloed in de eerste 20 weken van de zwangerschap. Houd daarmee rekening als u data moet afspreken voor röntgenfoto's in het ziekenhuis of bij de tandarts. Bent u al zwanger, zeg dat dan tegen uw behandelend arts. Overleg ook als u niet helemaal zeker weet of u wel zwanger bent.

Vraag informatie

U kunt meer informatie krijgen over straling en arbeidsomstandigheden via:

- een deskundige van de Arbeidsomstandigheden dienst (arbo-dienst) van uw bedrijf
- de arbeidsinspectie in uw district. Het adres kunt u vragen bij uw gemeentehuis.

- Centra voor erfelijkheidsvoorlichting

Colofon

Productie: © VSOP, februari 2001

Meer informatie voor wie zwanger is of zwanger wil worden

Slik eerst foliumzuur
Op deze site vind je als je zwanger wilt worden alle informatie over foliumzuur.

Spreekuur voor mensen die zwanger willen worden
Een aantal verloskundige praktijken in Nederland heeft een speciaal spreekuur voor mensen die overwegen zwanger te worden, maar dat nog niet zijn. Tijdens dit spreekuur wordt onder andere voorlichting gegeven over zwangerschap en gezondheid.

Ouder- en Kindcentrum (OKC)
Werkgebied van het OKC is Amsterdam. Informatie over de zwangerschap en over de ontwikkeling, gezondheid en opvoeding van uw kind in de verschillende levensfases.

Prenatale screening
Informatie over onderzoeken tijdens de zwangerschap naar Downsyndroom en lichamelijke afwijkingen.

Prenatale diagnostiek bij aangeboren of erfelijke aandoeningen
Informatie over onderzoeken voor, tijdens en na de zwangerschap.

Zwanger! Algemene Informatie (PDF, 368 Kb)
Hierin vind je alles over wat je aan zorg en voorlichting kunt verwachten tijdens een zwangerschap. Informatie over de onderzoeken die de verloskundige, huisarts of gynaecoloog bij zwangere vrouwen kunnen doen. Ook staan er allerlei adviezen in over bijvoorbeeld voeding, roken, alcohol en sport.
Deze brochure is een uitgave van verschillende organisaties uit de gezondheidszorg en het Erfocentrum en is ook in het engels Pregnant! General information" beschikbaar.

Onderzoek naar bloedgroep-antistoffen tijdens de zwangerschap.
Rond de twaalfde week van de zwangerschap krijgen alle zwangere vrouwen een onderzoek aangeboden om te kijken of zij bloedgroep-antistoffen hebben.

Roken en zwangerschap
STIVORO-informatie voor kinderwensers.

Zwanger?...en alcohol?
Website van de Stichting Alcohol Preventie (STAP).

NVOM
De Nederlandse vereniging voor Ouders van Meerlingen is een belangenvereniging voor ouders van (a.s.) meerlingen. Zij verstrekt informatie aan leden, artsen, verpleegkundigen, hulpverleners en studenten en geeft voorlichtingsmateriaal uit.

Postpartum Depressie
50 tot 80% van alle vrouwen die een kind krijgen hebben last van 'baby blues'. Meestal gaat het vanzelf over, maar sommige vrouwen zijn maandenlang somber. Jonge moeders met deze klachten hebben een postpartum depressie, soms ook postnatale depressie genoemd. Informatie van het Fonds Psychische Gezondheid.

Informatie, samengesteld door de VSOP, merendeels in samenwerking met medische specialisten, over zwangerschap en de volgende ziekten:

Diabetes

Epilepsie

Hiv en aids: samenvatting

Hiv en aids: uitgebreid

Rode hond: samenvatting

Rode hond: uitgebreid

Toxoplasmose: samenvatting

Toxoplasmose: uitgebreid

Informatie, samengesteld door de VSOP, merendeels in samenwerking met medische specialisten, over zwangerschap en leefstijl:

Foliumzuur: samenvatting

Foliumzuur: uitgebreid