Adrenoleukodystrofie (ALD) is een erfelijke aangeboren aandoening, waarbij sprake is van afbraak van de witte stof in de hersenen (leukodystrofie) zowel bij kinderen als volwassenen. Bovendien is het de meest voorkomende peroxisomale aandoening. Bij peroxisomale aandoeningen is er door een verandering in het erfelijk materiaal een stoornis in de peroxisomen. Peroxisomen zijn kleine organen (organellen) in een cel, die met behulp van enzymen - enzymen begeleiden chemische reacties-. zorgen voor de afbraak van afvalstoffen. Bij deze aandoeningen raakt de afbraak van afvalstoffen verstoord, waardoor ze zich ophopen in de cellen. De opeenstapeling van afvalstoffen is giftig en bemoeilijkt het functioneren van de cellen. Dit veroorzaakt ten slotte schade aan organen en weefsels.
ALD wordt gekenmerkt door een voortschrijdende afbraak van isolatiemateriaal van de zenuwen in het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg) die samengaat met een onvoldoende functioneren van de bijnieren. Hierdoor ontstaan verschillende klachten, zoals verlamming en een verstoorde motoriek (ataxie).
Er zijn twee typen te onderscheiden, die op verschillende leeftijden tot uiting komen. De meest voorkomende is de vorm die op kinderleeftijd tot uiting komt. De adulte vorm, die ook wel adrenomyeloneuropathie genoemd wordt, begint op volwassen leeftijd. De symptomen van beide vormen kunnen verschillen in ernst en vorm, doordat verschillende delen van het centrale zenuwstelsel aangetast worden. ALD komt alleen voor bij jongens en mannen; vrouwen die drager zijn van de aandoening kunnen symptomen hebben.
Zie ook: Neonatale Adrenoleukodystrofie, Pseudo-neonatale Adrenoleukodystrofie
De diagnose wordt gesteld na uitvoerig neurologisch onderzoek. Ook een bloedtest of het testen van een stukje afgenomen weefsel (biopt) kan bijdragen aan het stellen van de diagnose.
Op dit moment een beenmergtransplantatie de enige werkzame therapie. De nadelen hiervan zijn groot. Niet alleen is er een geschikte donor nodig, ook gaat het hier om een zeer zware ingreep (55% overleving na 5 jaar bij ALD patiënten).
ALD komt alleen voor bij jongens en mannen; vrouwen die drager zijn van de aandoening kunnen symptomen hebben. De aandoening komt ongeveer bij 1:20.000 jongens voor.
De overerving van ALD verloopt X-gebonden recessief.
Kent u beeldmateriaal over deze ziekte? Stuur ons dan een mail met de link naar de website.
In Nederland is er (nog) geen expertisecentrum voor deze ziekte. Op de website www.orpha.net vindt u per ziekte de europese expertisecentra. Heeft u informatie over Nederlandse expertisecentra? Stuur ons dan een mail met de link naar de website.
Auteur:
Drs. Irene van Veen